सावित्रीबाई फुले या भारताच्या पहिल्या महिला शिक्षिका होत्या. ज्या काळात मुलींना शाळेत जाण्यास मनाई होती, त्या काळात त्यांनी मुलींसाठी शाळा सुरू केली आणि स्त्री-शिक्षणाची ज्योत पेटवली. शालेय परीक्षांपासून स्पर्धा परीक्षांपर्यंत ‘सावित्रीबाई फुले’ हा निबंध हमखास विचारला जातो. या लेखात सावित्रीबाई फुले यांच्यावर 10 ओळींचा आणि 300 शब्दांचा निबंध सोप्या भाषेत दिला आहे. सोबत त्यांच्या जीवनातील महत्त्वाच्या तारखा आणि नेहमी विचारले जाणारे प्रश्नही दिले आहेत.
प्रसिद्धी दिनांक: 15 नोव्हेंबर 2026 | शेवटचे अपडेट: 15 नोव्हेंबर 2026
सावित्रीबाई फुले — थोडक्यात माहिती
| पूर्ण नाव | सावित्रीबाई ज्योतिराव फुले |
| जन्म | 3 जानेवारी 1831, नायगाव, सातारा जिल्हा |
| वडील | खंडोजी नेवसे पाटील |
| आई | लक्ष्मीबाई नेवसे पाटील |
| विवाह | 1840 मध्ये वयाच्या 9 व्या वर्षी ज्योतिराव फुले यांच्याशी |
| पहिली शाळा | 1 जानेवारी 1848, भिडे वाडा, पुणे — मुलींसाठी भारतातील पहिली शाळा |
| काव्यसंग्रह | काव्यफुले (1854), बावनकशी सुबोध रत्नाकर (1892) |
| कार्य | स्त्री-शिक्षण, विधवा पुनर्विवाह, बालविवाहाला विरोध, बालहत्या प्रतिबंधक गृह, सत्यशोधक समाज |
| निधन | 10 मार्च 1897, पुणे — प्लेगच्या रुग्णांची सेवा करताना |
| सन्मान | 3 जानेवारी — बालिका दिन; पुणे विद्यापीठाला त्यांचे नाव (सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ) |
सावित्रीबाई फुले निबंध — 10 ओळी
- सावित्रीबाई फुले या भारताच्या पहिल्या महिला शिक्षिका होत्या.
- त्यांचा जन्म 3 जानेवारी 1831 रोजी सातारा जिल्ह्यातील नायगाव गावात झाला.
- वयाच्या 9 व्या वर्षी त्यांचा विवाह ज्योतिराव फुले यांच्याशी झाला.
- लग्नानंतर ज्योतिरावांनी त्यांना शिक्षण दिले आणि त्या शिक्षिका बनल्या.
- 1 जानेवारी 1848 रोजी त्यांनी पुण्यातील भिडे वाड्यात मुलींसाठी पहिली शाळा सुरू केली.
- त्या काळात मुलींनी शिकणे हे पाप मानले जात होते, तरीही त्या डगमगल्या नाहीत.
- शाळेत जाताना लोक त्यांच्यावर चिखल आणि शेण फेकत, तरी त्या रोज शाळेत जात.
- त्यांनी विधवा पुनर्विवाहाला पाठिंबा दिला आणि बालहत्या प्रतिबंधक गृह सुरू केले.
- त्या कवयित्रीही होत्या; ‘काव्यफुले’ हा त्यांचा प्रसिद्ध काव्यसंग्रह आहे.
- 10 मार्च 1897 रोजी प्लेगच्या रुग्णांची सेवा करताना त्यांचे निधन झाले.
सावित्रीबाई फुले निबंध — 300 शब्द
प्रस्तावना
एकोणिसाव्या शतकात जेव्हा स्त्रीला शिक्षणाचा अधिकार नाकारला जात होता, तेव्हा एका धाडसी स्त्रीने समाजाच्या विरोधात उभे राहून मुलींसाठी शाळेचे दार उघडले. त्या म्हणजे क्रांतिज्योती सावित्रीबाई फुले. भारताच्या पहिल्या महिला शिक्षिका म्हणून त्यांचे नाव इतिहासात सुवर्णाक्षरांनी लिहिले गेले आहे. स्त्री-शिक्षणाच्या जननी म्हणून त्या आजही प्रत्येक भारतीय स्त्रीसाठी प्रेरणास्थान आहेत. त्यांचे जीवन म्हणजे अंधश्रद्धा आणि अन्यायाविरुद्धच्या लढ्याची कहाणी आहे.
प्रारंभिक जीवन व शिक्षण
सावित्रीबाईंचा जन्म 3 जानेवारी 1831 रोजी सातारा जिल्ह्यातील नायगाव या छोट्या गावात झाला. त्यांचे वडील खंडोजी नेवसे पाटील आणि आई लक्ष्मीबाई होत्या. 1840 मध्ये वयाच्या 9 व्या वर्षी त्यांचा विवाह ज्योतिराव फुले यांच्याशी झाला. त्या काळात मुलींना शिकवले जात नसे, पण ज्योतिरावांनी सावित्रीबाईंना घरीच शिकवले. पतीच्या प्रोत्साहनाने त्या शिकल्या आणि नंतर स्वतः शिक्षिका बनल्या. शिक्षणानेच माणसाचे जीवन बदलते, हा विचार त्यांनी मनाशी पक्का केला होता.
स्त्री-शिक्षणाचे कार्य
1 जानेवारी 1848 रोजी ज्योतिराव आणि सावित्रीबाईंनी पुण्यातील भिडे वाड्यात मुलींसाठी पहिली शाळा सुरू केली. ही भारतातील मुलींसाठीची पहिली शाळा मानली जाते. त्या काळात मुलींनी शाळेत जाणे हे समाजाला मान्य नव्हते. शाळेत जाताना लोक सावित्रीबाईंवर चिखल, शेण आणि दगड फेकत असत. तरीही त्या दररोज दोन साड्या घेऊन जात — एक खराब झालेली साडी शाळेत बदलत आणि स्वच्छ साडी नेसून शिकवत. त्यांच्या या जिद्दीमुळे हळूहळू मुली शाळेत येऊ लागल्या. पुढे त्यांनी अनेक शाळा सुरू केल्या आणि मागासवर्गीय मुलांसाठीही शिक्षणाचे दार उघडले. त्यांच्या प्रयत्नांमुळे पुण्यात मुलींच्या शिक्षणाची चळवळ उभी राहिली आणि शिक्षण हे केवळ मुलांचे नाही, तर मुलींचेही हक्क आहे, हा विचार समाजात रुजू लागला.
समाजसुधारणा व काव्य
शिक्षणाबरोबरच सावित्रीबाईंनी समाजसुधारणेचे मोठे काम केले. त्यांनी बालविवाहाला विरोध केला, विधवा पुनर्विवाहाला पाठिंबा दिला आणि बालहत्या प्रतिबंधक गृह सुरू केले. 1873 मध्ये स्थापन झालेल्या सत्यशोधक समाजाच्या कार्यात त्या ज्योतिरावांच्या खांद्याला खांदा लावून उभ्या राहिल्या. 1875-77 च्या दुष्काळात त्यांनी अन्नछत्रे चालवली आणि गरजूंना मदत केली. 1868 मध्ये त्यांनी आपल्या घरची विहीर सर्व जातींच्या लोकांसाठी खुली केली. त्या प्रतिभावान कवयित्रीही होत्या. ‘काव्यफुले’ (1854) आणि ‘बावनकशी सुबोध रत्नाकर’ (1892) हे त्यांचे काव्यसंग्रह आजही स्त्री-शिक्षणाचा आणि समानतेचा संदेश देतात. त्यांची ‘जा, शिक्षण घे’ ही कविता विशेष प्रसिद्ध आहे.
निष्कर्ष
10 मार्च 1897 रोजी पुण्यात प्लेगच्या रुग्णांची सेवा करताना सावित्रीबाईंना प्लेगची लागण झाली आणि त्यांचे निधन झाले. मृत्यूच्या शेवटच्या क्षणापर्यंत त्या समाजसेवेत होत्या. आज त्यांची जयंती 3 जानेवारी हा दिवस महाराष्ट्रात बालिका दिन म्हणून साजरा केला जातो आणि पुणे विद्यापीठाला त्यांचे नाव देण्यात आले आहे. सावित्रीबाई फुले यांचे जीवन आपल्याला शिकवते की शिक्षण हेच खरे स्वातंत्र्य आहे आणि संकटांना न डगमगता ध्येयासाठी लढले, की समाज बदलतो. त्यांनी दाखवलेला मार्ग आजही लाखो मुलींना शिकण्याची प्रेरणा देतो. म्हणूनच त्या प्रत्येक विद्यार्थ्यासाठी आणि प्रत्येक स्त्रीसाठी कायम प्रेरणादायी राहतील.
लक्षात ठेवा
- सावित्रीबाई फुले यांचा जन्म 3 जानेवारी 1831 रोजी नायगाव येथे झाला.
- 1840 मध्ये वयाच्या 9 व्या वर्षी त्यांचा विवाह ज्योतिराव फुले यांच्याशी झाला.
- 1 जानेवारी 1848 रोजी भिडे वाड्यात मुलींसाठी पहिली शाळा सुरू केली.
- त्या भारताच्या पहिल्या महिला शिक्षिका मानल्या जातात.
- ‘काव्यफुले’ (1854) आणि ‘बावनकशी सुबोध रत्नाकर’ (1892) हे त्यांचे काव्यसंग्रह आहेत.
- 10 मार्च 1897 रोजी प्लेगच्या रुग्णांची सेवा करताना त्यांचे निधन झाले.
- 3 जानेवारी हा दिवस महाराष्ट्रात बालिका दिन म्हणून साजरा केला जातो.
संबंधित लेख
- शिक्षणाचे महत्त्व निबंध मराठी | 10 ओळी व 300 शब्द
- महिला सशक्तीकरण निबंध मराठी | 10 ओळी व 300 शब्द
- माझी शाळा निबंध मराठी | 10 ओळी व 300 शब्द
- माझा आवडता शिक्षक निबंध मराठी | 10 ओळी व 300 शब्द
- वाचनाचे महत्त्व निबंध मराठी | 10 ओळी व 300 शब्द
- मराठी निबंध विषय — सर्व निबंधांची यादी
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
सावित्रीबाई फुले कोण होत्या?
सावित्रीबाई फुले या भारताच्या पहिल्या महिला शिक्षिका, समाजसुधारक आणि कवयित्री होत्या. त्यांनी 1848 मध्ये पुण्यात मुलींसाठी पहिली शाळा सुरू केली आणि स्त्री-शिक्षणाची चळवळ उभी केली.
सावित्रीबाई फुले यांचा जन्म कधी आणि कुठे झाला?
सावित्रीबाई फुले यांचा जन्म 3 जानेवारी 1831 रोजी सातारा जिल्ह्यातील नायगाव गावात झाला. त्यांचे वडील खंडोजी नेवसे पाटील आणि आई लक्ष्मीबाई होत्या.
सावित्रीबाई फुले यांनी पहिली शाळा कधी सुरू केली?
1 जानेवारी 1848 रोजी ज्योतिराव आणि सावित्रीबाई फुले यांनी पुण्यातील भिडे वाड्यात मुलींसाठी पहिली शाळा सुरू केली. ही भारतातील मुलींसाठीची पहिली शाळा मानली जाते.
सावित्रीबाई फुले यांचे प्रसिद्ध काव्यसंग्रह कोणते?
‘काव्यफुले’ (1854) आणि ‘बावनकशी सुबोध रत्नाकर’ (1892) हे सावित्रीबाई फुले यांचे प्रसिद्ध काव्यसंग्रह आहेत. त्यांची ‘जा, शिक्षण घे’ ही कविता विशेष प्रसिद्ध आहे.
सावित्रीबाई फुले यांचे निधन कधी झाले?
10 मार्च 1897 रोजी पुण्यात प्लेगच्या रुग्णांची सेवा करताना त्यांना प्लेगची लागण झाली आणि त्यांचे निधन झाले. त्यांची जयंती 3 जानेवारी हा दिवस महाराष्ट्रात बालिका दिन म्हणून साजरा केला जातो.













Leave a Comment
You must be logged in to post a comment.