फळांची नावे आपल्याला मराठीत माहीत असतात, पण इंग्रजीत विचारली की गोंधळ होतो — आणि उलटेही घडते! ‘Sapota म्हणजे कोणते फळ?’ असे विचारल्यावर अनेकांना चिकू आठवत नाही. या लेखात fruits name in Marathi — म्हणजे ५०+ फळांची नावे मराठी आणि इंग्रजीत, उच्चारांसह — एकत्र दिली आहेत. शाळेतील प्रकल्प, स्पर्धा परीक्षांतील सामान्य ज्ञान आणि लहान मुलांना शब्द शिकवण्यासाठी ही यादी उपयोगी पडेल.
यादीत काय काय आहे?
रोजची ओळखीची फळे — मराठी व इंग्रजी नावे
सुरुवात करू या आपल्या बाजारात नेहमी दिसणाऱ्या फळांपासून. उच्चाराचा स्तंभ मुद्दाम दिला आहे — इंग्रजी नाव कसे म्हणायचे हे त्यावरून लगेच कळते.
| क्र. | मराठी नाव | English Name | उच्चार |
|---|---|---|---|
| 1 | आंबा | Mango | मँगो |
| 2 | केळे | Banana | बनाना |
| 3 | सफरचंद | Apple | ॲपल |
| 4 | संत्रे | Orange | ऑरेंज |
| 5 | मोसंबे | Sweet Lime | स्वीट लाइम |
| 6 | द्राक्षे | Grapes | ग्रेप्स |
| 7 | डाळिंब | Pomegranate | पॉमग्रॅनेट |
| 8 | पेरू | Guava | ग्वावा |
| 9 | चिकू | Sapota | सपोटा |
| 10 | पपई | Papaya | पपाया |
| 11 | अननस | Pineapple | पाइनॲपल |
| 12 | कलिंगड / टरबूज | Watermelon | वॉटरमेलन |
| 13 | खरबूज | Muskmelon | मस्कमेलन |
| 14 | सीताफळ | Custard Apple | कस्टर्ड ॲपल |
| 15 | रामफळ | Bullock’s Heart | बुलक्स हार्ट |
| 16 | जांभूळ | Java Plum / Jamun | जावा प्लम |
| 17 | बोर | Indian Jujube | इंडियन जुजुबी |
| 18 | चिंच | Tamarind | टॅमरिंड |
| 19 | आवळा | Indian Gooseberry | इंडियन गूजबेरी |
| 20 | फणस | Jackfruit | जॅकफ्रूट |
| 21 | नारळ | Coconut | कोकोनट |
| 22 | लिंबू | Lemon | लेमन |
| 23 | कवठ | Wood Apple | वुड ॲपल |
| 24 | बेलफळ | Bael Fruit | बेल फ्रूट |
| 25 | कोकम / रातांबा | Kokum | कोकम |
| 26 | ताडगोळा | Ice Apple / Palm Fruit | आइस ॲपल |
| 27 | उंबर | Cluster Fig | क्लस्टर फिग |
| 28 | कमरख / करमळ | Star Fruit | स्टार फ्रूट |
सुका मेवा — Dry Fruits Names in Marathi
सुका मेवा हाही फळांचाच (बहुधा वाळवलेला किंवा कवचयुक्त) प्रकार. परीक्षेत आणि रोजच्या व्यवहारात ही नावे वारंवार लागतात.
| क्र. | मराठी नाव | English Name | उच्चार |
|---|---|---|---|
| 1 | बदाम | Almond | आमंड |
| 2 | काजू | Cashew Nut | कॅश्यू नट |
| 3 | अक्रोड | Walnut | वॉलनट |
| 4 | पिस्ता | Pistachio | पिस्ताशिओ |
| 5 | मनुका / बेदाणे | Raisins | रेझिन्स |
| 6 | खजूर | Dates | डेट्स |
| 7 | अंजीर | Fig | फिग |
| 8 | जर्दाळू | Apricot | ॲप्रिकॉट |
| 9 | चारोळी | Chironji | चिरोंजी |
| 10 | सुके खोबरे | Dry Coconut | ड्राय कोकोनट |
बेरी वर्गातील फळे
| क्र. | मराठी नाव | English Name | उच्चार |
|---|---|---|---|
| 1 | स्ट्रॉबेरी | Strawberry | स्ट्रॉबेरी |
| 2 | तुती | Mulberry | मलबेरी |
| 3 | करवंद | Karonda | करोंडा |
| 4 | ब्लूबेरी | Blueberry | ब्लूबेरी |
| 5 | रासबेरी | Raspberry | रास्पबेरी |
| 6 | क्रॅनबेरी | Cranberry | क्रॅनबेरी |
गंमत म्हणजे करवंद हे आपले अस्सल रानमेवा फळ — डोंगरउतारावरील जाळ्यांमध्ये मे महिन्यात मिळणारे. त्याला ‘माउंटन ब्लॅकबेरी’ असेही म्हटले जाते.
परदेशी (एक्झॉटिक) फळे
गेल्या काही वर्षांत मॉल आणि मोठ्या फळबाजारांत ही फळे सर्रास दिसू लागली आहेत. यांतील बहुतेकांना रूढ मराठी नाव नाही; इंग्रजी नावच मराठीत वापरले जाते.
| क्र. | मराठी नाव | English Name | उच्चार |
|---|---|---|---|
| 1 | किवी | Kiwi | किवी |
| 2 | ड्रॅगन फ्रूट (कमलम) | Dragon Fruit | ड्रॅगन फ्रूट |
| 3 | ॲव्होकॅडो | Avocado | ॲव्होकॅडो |
| 4 | लिची | Litchi | लिची |
| 5 | कृष्णफळ | Passion Fruit | पॅशन फ्रूट |
| 6 | चेरी | Cherry | चेरी |
| 7 | पीच / सप्ताळू | Peach | पीच |
| 8 | नासपती | Pear | पेअर |
| 9 | आलूबुखार | Plum | प्लम |
| 10 | मँगोस्टीन | Mangosteen | मँगोस्टीन |
एकूण बेरीज केलीत तर या चार याद्यांमध्ये मिळून ५४ फळे झाली. शाळेच्या ’50 fruits name’ प्रकल्पासाठी ही यादी पुरून उरेल.
फळांच्या नावांवरील १० उदाहरण वाक्ये
नुसती यादी पाठ करण्यापेक्षा वाक्यांत वापर पाहिला की शब्द पक्के लक्षात राहतात. ही वाक्ये मराठी-इंग्रजी दोन्ही शिकणाऱ्यांसाठी उपयुक्त —
- आंबा हा फळांचा राजा आहे. — Mango is the king of fruits.
- आजीने बाजारातून गोड द्राक्षे आणली. — Grandmother bought sweet grapes from the market.
- उन्हाळ्यात कलिंगड खाल्ल्याने शरीराला थंडावा मिळतो. — Eating watermelon in summer cools the body.
- डाळिंबाचे दाणे माणकांसारखे चमकतात. — Pomegranate seeds shine like rubies.
- कोकणात फणसाची भाजी प्रसिद्ध आहे. — Jackfruit curry is famous in Konkan.
- आवळ्यामध्ये ‘क’ जीवनसत्त्व भरपूर असते. — Amla is rich in Vitamin C.
- चिंचेचे नाव काढताच तोंडाला पाणी सुटते. — The mere mention of tamarind makes the mouth water.
- सकाळी उपाशीपोटी पपई खाणे आरोग्यास चांगले असते. — Eating papaya on an empty stomach is good for health.
- नागपूरची संत्री जगभर प्रसिद्ध आहेत. — Nagpur oranges are famous all over the world.
- परीक्षेच्या काळात आई मला रोज चार बदाम देते. — During exams, mother gives me four almonds every day.
फळांविषयी म्हणी व वाक्प्रचार
मराठी भाषेने फळांना नुसते ताटात नाही, तर म्हणी-वाक्प्रचारांतही स्थान दिले आहे. या म्हणी स्पर्धा परीक्षांतही विचारल्या जातात.
अशा आणखी म्हणी व त्यांचे अर्थ मराठी म्हणी आणि अर्थ या लेखात दिले आहेत.
नावे लक्षात ठेवण्याच्या युक्त्या
मी विद्यार्थ्यांना नेहमी तीन युक्त्या सांगतो. पहिली — गटाने पाठ करा. रोजची फळे, सुका मेवा, बेरी, परदेशी अशा गटांत यादी विभागली की मेंदूला ती साठवणे सोपे जाते. दुसरी — जोडी लावा. ‘चिकू-Sapota’, ‘फणस-Jackfruit’ अशा अवघड जोड्याच फक्त वेगळ्या कार्डावर लिहा; बाकीची नावे (स्ट्रॉबेरी, किवी, चेरी) दोन्ही भाषांत सारखीच आहेत. तिसरी — घरातल्या लहान मुलांना फळबाजारात नेऊन प्रत्यक्ष नावे विचारायला लावा. अनुभवातून शिकलेला शब्द विसरत नाही.
मराठी शब्दसंपत्ती वाढवायची असेल तर समानार्थी शब्द या लेखाचाही अभ्यास करा — तिथे फळ, फूल, झाड अशा शब्दांचे पर्यायी शब्द दिले आहेत. लहान मुलांच्या अक्षरओळखीसाठी मराठी बाराखडी आणि अंक शिकण्यासाठी मराठी अंक १ ते १०० हे लेख उपयोगी ठरतील.
FAQ — फळांच्या नावांविषयी प्रश्न
चिकूला इंग्रजीत काय म्हणतात?
चिकूला इंग्रजीत Sapota किंवा Sapodilla म्हणतात. भारतात ‘Chikoo’ हे नावही इंग्रजीत सर्रास वापरले जाते.
सीताफळ आणि रामफळ यांची इंग्रजी नावे काय?
सीताफळाला Custard Apple (किंवा Sugar Apple) आणि रामफळाला Bullock’s Heart म्हणतात. दोन्ही एकाच कुळातील फळे आहेत, पण रामफळ आकाराने मोठे व कमी गोड असते.
जांभळाला इंग्रजीत काय म्हणतात?
जांभळाला इंग्रजीत Java Plum, Black Plum किंवा Jamun म्हणतात. मधुमेहावर उपयुक्त फळ म्हणून ते ओळखले जाते.
ड्रॅगन फ्रूटला मराठीत काय म्हणतात?
ड्रॅगन फ्रूटला भारत सरकारने ‘कमलम’ हे नाव दिले आहे; पण व्यवहारात मराठीतही ‘ड्रॅगन फ्रूट’ हेच नाव रूढ आहे.
फळांचा राजा कोणत्या फळाला म्हणतात?
आंब्याला ‘फळांचा राजा’ म्हणतात. महाराष्ट्रातील हापूस (Alphonso) आंबा जगभर प्रसिद्ध असून त्याला GI मानांकनही मिळाले आहे.
करवंद या फळाचे इंग्रजी नाव काय?
करवंदाला इंग्रजीत Karonda किंवा Carissa म्हणतात. हे काळसर जांभळे रानफळ पश्चिम घाटातील डोंगरांत जाळ्यांवर येते.
शेवटी थोडेसे
५४ फळांची नावे, उच्चार, वाक्ये आणि म्हणी — एवढी शिदोरी या एका लेखात मिळाली. यादी एकदम पाठ करण्याचा अट्टहास नको; रोज एक गट वाचा आणि घरातल्या फळांकडे पाहून नावे आठवण्याचा खेळ खेळा. आठवडाभरात सगळी नावे जिभेवर बसतील. झाडांची नावेही अशीच शिकायची असतील तर खाली दिलेला झाडांच्या नावांचा लेख जरूर वाचा.
Leave a Comment
You must be logged in to post a comment.