---Advertisement---

काळाचे प्रकार: भूत, वर्तमान व भविष्य काळ

---Advertisement---

Job Details

Post Name

Qualification

Age Limit

Exam Date

Last Apply Date

Salary

₹

‘राम शाळेत गेला.’ आणि ‘राम शाळेत जातो.’ या दोन वाक्यांत फरक काय आहे? पहिल्या वाक्यात रामचे शाळेत जाणे केव्हाच पूर्ण झाले आहे, तर दुसऱ्या वाक्यात तो रोज शाळेत जातो, असे समजते. क्रियापदाच्या रूपावरून क्रिया केव्हा घडली, हे समजते आणि क्रियेच्या याच वेळेला काळ म्हणतात. शालेय परीक्षांपासून MPSC, तलाठी, पोलीस भरती आणि शिक्षक भरतीपर्यंत ‘खालील वाक्याचा काळ ओळखा’ असे प्रश्न हमखास विचारले जातात. या लेखात काळाचे तीन मुख्य प्रकार — भूतकाळ, वर्तमानकाळ आणि भविष्यकाळ — त्यांचे उपप्रकार, नियम, तक्ता आणि भरपूर उदाहरणांसह सोप्या भाषेत समजून घेऊ.

प्रसिद्धी दिनांक: 16 नोव्हेंबर 2026 | शेवटचे अपडेट: 16 नोव्हेंबर 2026

काळ म्हणजे काय?

क्रियापदाच्या रूपावरून क्रिया केव्हा घडली, घडत आहे किंवा घडणार आहे, हे समजते. क्रियेच्या या वेळेलाच काळ म्हणतात. उदाहरणार्थ, ‘मी पुस्तक वाचले.’ या वाक्यात वाचण्याची क्रिया केव्हाच पूर्ण झाली आहे, ‘मी पुस्तक वाचत आहे.’ या वाक्यात ती अजून चालू आहे, तर ‘मी पुस्तक वाचेन.’ या वाक्यात ती पुढे घडणार आहे. काळ ओळखण्यासाठी क्रियापदाचे रूप पाहावे लागते. वाक्यातील क्रियापद आणि त्याचे प्रकार यांची सविस्तर ओळख क्रियापदाचे प्रकार या लेखात दिली आहे.

काळाचे तीन मुख्य प्रकार

क्रिया केव्हा घडली, यावरून काळाचे तीन मुख्य प्रकार पडतात:

प्रकारअर्थउदाहरण
भूतकाळक्रिया केव्हाच घडून गेली आहेराम शाळेत गेला.
वर्तमानकाळक्रिया आत्ता घडत आहे किंवा नेहमी घडतेराम शाळेत जातो.
भविष्यकाळक्रिया पुढे घडणार आहेराम शाळेत जाईल.

प्रत्येक मुख्य काळाचे पुन्हा चार उपप्रकार पडतात — साधा, चालू, पूर्ण आणि रीति. हे उपप्रकार क्रिया कशी घडली, हे सांगतात.

१. भूतकाळ

ज्या वाक्यात क्रिया केव्हाच घडून गेली आहे, असे समजते, त्याला भूतकाळ म्हणतात. भूतकाळातील वाक्यांत ‘गेला’, ‘केले’, ‘झाले’, ‘होता’ अशी क्रियापदाची रूपे येतात. भूतकाळाचे चार उपप्रकार आहेत:

उपप्रकारअर्थउदाहरण
साधा भूतकाळक्रिया केव्हाच पूर्ण झालीराम शाळेत गेला.
चालू भूतकाळक्रिया भूतकाळात चालू होतीराम शाळेत जात होता.
पूर्ण भूतकाळक्रिया दुसऱ्या क्रियेपूर्वी पूर्ण झाली होतीराम शाळेत गेला होता.
रीतिभूतकाळक्रिया भूतकाळात नेहमी घडत असेराम रोज शाळेत जात असे.

भूतकाळाची आणखी उदाहरणे:

वाक्यउपप्रकार
मी काल पुस्तक वाचले.साधा भूतकाळ
ती गाणे गात होती.चालू भूतकाळ
पाऊस पडला होता.पूर्ण भूतकाळ
आजी रोज गोष्ट सांगत असे.रीतिभूतकाळ
आम्ही गावाला गेलो होतो.पूर्ण भूतकाळ
तो दररोज व्यायाम करत असे.रीतिभूतकाळ

लक्षात ठेवा: साध्या भूतकाळात ‘गेला’, ‘केले’ अशी रूपे येतात, तर रीतिभूतकाळात ‘जात असे’, ‘करत असे’ अशी ‘असे’ असलेली रूपे येतात.

२. वर्तमानकाळ

ज्या वाक्यात क्रिया आत्ता घडत आहे किंवा नेहमी घडते, असे समजते, त्याला वर्तमानकाळ म्हणतात. वर्तमानकाळातील वाक्यांत ‘जातो’, ‘करतो’, ‘आहे’, ‘आहेत’ अशी क्रियापदाची रूपे येतात. वर्तमानकाळाचे चार उपप्रकार आहेत:

उपप्रकारअर्थउदाहरण
साधा वर्तमानकाळक्रिया नेहमी घडतेराम शाळेत जातो.
चालू वर्तमानकाळक्रिया आत्ता चालू आहेराम शाळेत जात आहे.
पूर्ण वर्तमानकाळक्रिया आत्तापर्यंत पूर्ण झाली आहेराम शाळेत गेला आहे.
रीतिवर्तमानकाळक्रिया नेहमी घडत असतेराम रोज शाळेत जात असतो.

वर्तमानकाळाची आणखी उदाहरणे:

वाक्यउपप्रकार
सूर्य पूर्वेला उगवतो.साधा वर्तमानकाळ
मी अभ्यास करत आहे.चालू वर्तमानकाळ
तिने पत्र लिहिले आहे.पूर्ण वर्तमानकाळ
तो नेहमी सत्य बोलत असतो.रीतिवर्तमानकाळ
पाऊस पडत आहे.चालू वर्तमानकाळ
आम्ही क्रिकेट खेळतो.साधा वर्तमानकाळ

लक्षात ठेवा: साध्या वर्तमानकाळात ‘जातो’, ‘करतो’ अशी रूपे येतात, तर चालू वर्तमानकाळात ‘जात आहे’, ‘करत आहे’ अशी ‘आहे’ असलेली रूपे येतात.

३. भविष्यकाळ

ज्या वाक्यात क्रिया पुढे घडणार आहे, असे समजते, त्याला भविष्यकाळ म्हणतात. भविष्यकाळातील वाक्यांत ‘जाईल’, ‘करेल’, ‘होईल’, ‘येईल’ अशी क्रियापदाची रूपे येतात. भविष्यकाळाचे चार उपप्रकार आहेत:

उपप्रकारअर्थउदाहरण
साधा भविष्यकाळक्रिया पुढे घडेलराम शाळेत जाईल.
चालू भविष्यकाळक्रिया पुढे चालू असेलराम शाळेत जात असेल.
पूर्ण भविष्यकाळक्रिया पुढील वेळेपर्यंत पूर्ण होईलराम शाळेत गेला असेल.
रीतिभविष्यकाळक्रिया पुढे नेहमी घडत राहीलराम रोज शाळेत जात जाईल.

भविष्यकाळाची आणखी उदाहरणे:

वाक्यउपप्रकार
मी उद्या परीक्षा देईन.साधा भविष्यकाळ
तो उद्या गाणे गात असेल.चालू भविष्यकाळ
तू घरी पोहोचला असशील.पूर्ण भविष्यकाळ
पाऊस उद्या पडेल.साधा भविष्यकाळ
आम्ही सहलीला जाऊ.साधा भविष्यकाळ
ती उद्या अभ्यास करत असेल.चालू भविष्यकाळ

लक्षात ठेवा: भविष्यकाळात ‘जाईल’, ‘करेल’, ‘देईन’ अशी ‘ईल’ किंवा ‘ईन’ असलेली रूपे येतात. ही खूण पाहिली, की काळ ओळखणे सोपे जाते.

काळ ओळखण्याची खूण — क्रियापदाची रूपे

एकाच क्रियापदाचे तीन काळांतील रूप कसे बदलते, हे खालील तक्त्यात पाहा. ‘जा’ या क्रियापदाचे रूप बदलले, की वाक्याचा काळ बदलतो:

क्रियाभूतकाळवर्तमानकाळभविष्यकाळ
जागेलाजातोजाईल
करकेलेकरतोकरेल
वाचवाचलेवाचतोवाचेल
खेळखेळलाखेळतोखेळेल
येआलायेतोयेईल
लिहीलिहिलेलिहितोलिहील

एकाच वाक्याचे तीन काळांत रूपांतर

परीक्षेत ‘वाक्याचा काळ बदला’ असे प्रश्न येतात. एकाच वाक्याचे तीन काळांत रूपांतर कसे करायचे, ते पाहा:

भूतकाळवर्तमानकाळभविष्यकाळ
राम शाळेत गेला.राम शाळेत जातो.राम शाळेत जाईल.
मी पुस्तक वाचले.मी पुस्तक वाचतो.मी पुस्तक वाचेन.
ती गाणे गायली.ती गाणे गाते.ती गाणे गाईल.
आम्ही क्रिकेट खेळलो.आम्ही क्रिकेट खेळतो.आम्ही क्रिकेट खेळू.
पाऊस पडला.पाऊस पडतो.पाऊस पडेल.
तू पत्र लिहिलेस.तू पत्र लिहितोस.तू पत्र लिहिशील.

लक्षात ठेवा: काळ बदलताना क्रियापदाचे रूप बदलते, पण वाक्याचा कर्ता आणि कर्म तसेच राहतात.

परीक्षेत हमखास विचारले जाणारे प्रश्न

  • ‘राम शाळेत गेला.’ या वाक्याचा काळ कोणता? — भूतकाळ.
  • ‘राम शाळेत जातो.’ या वाक्याचा काळ कोणता? — वर्तमानकाळ.
  • ‘राम शाळेत जाईल.’ या वाक्याचा काळ कोणता? — भविष्यकाळ.
  • काळाचे किती मुख्य प्रकार आहेत? — तीन: भूतकाळ, वर्तमानकाळ आणि भविष्यकाळ.
  • प्रत्येक काळाचे किती उपप्रकार आहेत? — चार: साधा, चालू, पूर्ण आणि रीति.
  • ‘मी अभ्यास करत आहे.’ या वाक्याचा काळ कोणता? — चालू वर्तमानकाळ.
  • ‘आजी रोज गोष्ट सांगत असे.’ या वाक्याचा काळ कोणता? — रीतिभूतकाळ.
  • ‘मी उद्या परीक्षा देईन.’ या वाक्याचा काळ कोणता? — साधा भविष्यकाळ.
  • भविष्यकाळ ओळखण्याची खूण कोणती? — ‘ईल’ किंवा ‘ईन’ असलेली क्रियापदाची रूपे, जसे जाईल, करेल, देईन.
  • ‘तिने पत्र लिहिले आहे.’ या वाक्याचा काळ कोणता? — पूर्ण वर्तमानकाळ.

सारांश

काळाचे तीन मुख्य प्रकार आहेत — भूतकाळ, वर्तमानकाळ आणि भविष्यकाळ. भूतकाळात क्रिया केव्हाच घडून गेली असते, वर्तमानकाळात ती आत्ता घडत असते किंवा नेहमी घडते, तर भविष्यकाळात ती पुढे घडणार असते. प्रत्येक काळाचे चार उपप्रकार आहेत — साधा, चालू, पूर्ण आणि रीति. काळ ओळखण्याची सगळ्यात सोपी खूण म्हणजे क्रियापदाचे रूप: ‘गेला’ म्हणजे भूतकाळ, ‘जातो’ म्हणजे वर्तमानकाळ आणि ‘जाईल’ म्हणजे भविष्यकाळ. ही रूपे लक्षात ठेवली, की परीक्षेत काळ ओळखण्याचे प्रश्न सहज सुटतात.

संबंधित लेख

नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न

काळ म्हणजे काय?
क्रियापदाच्या रूपावरून क्रिया केव्हा घडली, घडत आहे किंवा घडणार आहे, हे समजते. क्रियेच्या या वेळेलाच काळ म्हणतात. उदाहरण: ‘मी पुस्तक वाचले.’ हे भूतकाळाचे वाक्य आहे.

काळाचे किती प्रकार आहेत?
काळाचे तीन मुख्य प्रकार आहेत — भूतकाळ, वर्तमानकाळ आणि भविष्यकाळ. प्रत्येक काळाचे पुन्हा चार उपप्रकार पडतात — साधा, चालू, पूर्ण आणि रीति.

भूतकाळ म्हणजे काय?
ज्या वाक्यात क्रिया केव्हाच घडून गेली आहे, असे समजते, त्याला भूतकाळ म्हणतात. उदाहरण: राम शाळेत गेला. यात ‘गेला’, ‘केले’, ‘होता’ अशी क्रियापदाची रूपे येतात.

वर्तमानकाळ म्हणजे काय?
ज्या वाक्यात क्रिया आत्ता घडत आहे किंवा नेहमी घडते, असे समजते, त्याला वर्तमानकाळ म्हणतात. उदाहरण: राम शाळेत जातो. यात ‘जातो’, ‘करतो’, ‘आहे’ अशी रूपे येतात.

भविष्यकाळ म्हणजे काय?
ज्या वाक्यात क्रिया पुढे घडणार आहे, असे समजते, त्याला भविष्यकाळ म्हणतात. उदाहरण: राम शाळेत जाईल. यात ‘जाईल’, ‘करेल’, ‘देईन’ अशी रूपे येतात.

रीतिभूतकाळ म्हणजे काय?
ज्या वाक्यात क्रिया भूतकाळात नेहमी घडत असे, असे समजते, त्याला रीतिभूतकाळ म्हणतात. उदाहरण: आजी रोज गोष्ट सांगत असे. यात ‘असे’ असलेली क्रियापदाची रूपे येतात.

naukrininja.com

नमस्कार मित्रहो Naukrininja.cpm या आपल्या website वर आपले मनःपूर्वक स्वागत आहे. मी गेली ४ वर्ष स्पर्धा परीक्षांचा अभ्यास करत आहे.मला अभ्यास करताना ज्या अडचणी आल्या त्या अडचणी गरजु व ग्रामीण भागातील विद्यार्थांना येऊ नये म्हणून या website ची स्थापना केली.या वेबसाईट वर तुम्हाला स्पर्धा परीक्षा नवीन जाहिरात updates, काही महत्वाचे मराठी व्याकरण,स्पर्धा परीक्षा निकाल अश्या काही महत्वाच्या गोष्टी देण्याचा प्रयत्न करत आहे.सदर website वरील माहिती विविध online,offline, तसेच स्वतःच्या अभ्यासा वरून घेतली अथवा पुरवली जाते.आपल्या सर्वांचे सहकार्य नेहमी सोबत ठेवाल ही विनंती

Related Job Posts

Easy General Knowledge Questions and Answers in Marathi

Job Post:
Qualification:
Job Salary:
Last Date to Apply:
Apply Now

मी शिक्षक झालो तर निबंध मराठी | 10 ओळी व 300 शब्द

Job Post:
Qualification:
Job Salary:
Last Date to Apply:
Apply Now

NIT Silchar JRF Bharti 2026: ₹37,000 फेलोशिप, शेवटची तारीख 27 नोव्हेंबर

Job Post:

Junior Research Fellow (JRF) — 01 post, temporary for 3 years

Qualification:

B.E./B.Tech in Electrical Engineering / Electrical & Electronics Engineering with valid GATE score, OR M.E./M.Tech in EE/EEE (GATE qualified preferred)

Job Salary:

₹37,000 per month + HRA

Last Date to Apply:

27 November 2026

Apply Now

Kokrajhar University Bharti 2026: 14 जागा, अर्ज 21 नोव्हेंबरपर्यंत

Job Post:

HoD (1), Associate Professor (2), Assistant Professor (6), Sports Trainer (3), Yoga Trainer (1), Dietician (1)

Qualification:

M.P.Ed. with 55% marks + Ph.D. (HoD/Associate Professor); M.P.Ed. 55% (Assistant Professor); Bachelor's/Master's in Physical Education or Diploma/PG Diploma in Coaching (Sports Trainer); PG Degree/Diploma in Yoga/Dietetics (Yoga Trainer/Dietician)

Job Salary:

Negotiable (as per University norms & experience)

Last Date to Apply:

21 November 2026

Apply Now

Leave a Comment